CЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧ БИДЭНД ЯАГААД ХЭРЭГТЭЙ ВЭ?

        Дэлхийн уур амьсгалын систем бүхэлдээ өөрчлөлтөнд орж уур амьсгал дулаарч, чийг дулааны горим шим мандал дахь бодисын эргэлт , тэнцвэр, цаг агаарын үзэгдэл явцын горим ажиглагдах давтамжинд ноцтой өөрчлөлт гарч байна. Энэ нь манай орны хувьд уур амьсгалын өөрчлөлтийн таатай нөлөөллөөс илүү сөрөг нөлөөлөл нь давамгайлж болзошгүй. Уур амьсгалын хувьсалт өөрчлөлт, хүний хүчин зүйлсийн хам нөлөөгөөр сүүлийн 40-өөдхөн жилийн дотор монгол орны экосистемд мэдэгдэхүйц өөрчлөлт гарснаар , цөлжилт, байгалийн гамшгийн хөнөөл идэвхжиж , усны нөөц , биологийн төрөл зүйл хомсдох зэргээр илэрч улс орны эдийн засаг байгаль орчин, нийгмийн амьдралын хэвшилд сөргөөр нөлөөлж байна. 
                       

      Үүнээс гадна бидний санааг хамгийн ихээр зовоож байгаа зүйлсийн нэг бол агаарын бохирдол бөгөөд жил бүр төр засагаас олон тэрбум төгрөгийг зарцуулж байгаа боловч тодорхой үр дүнд төдийлөн хүрч чадахгүй  байна. Харин энэхүү асуудлыг шийдэх хамгийн тохиромжтой аргуудын нэг бол халаалтыг нүүрс модоор бус цахилгаан эрчим хүчээр, тэр тусмаа сэргээгдэх эрчим хүчээр хангах явдал юм. Нарны фотоцахилгаан станц болон салхин парк зэргийг бариж ашиглах нь тохиромжтой боловч үнэ өртөгийн хувьд өндөр байгаа нь том бэрхшээл юм. Харин сэргээгдэх эрчим хүчийг өрхийн хэрэглээнд хямд үнээр нэвтрүүлэх нь хамгийн чухал асуудал болж байна. Ийнхүү ашиглаж болох арга замууд болон нөөц бололцоо, монгол оронд хэрхэн сурталчилж өргөн нэвтрүүлж болох талаар өөрийн үзэл бодлоо тусгахыг зорилоо.

Сэргээгдэх эрчим хүч бидэнд яагаад хэрэгтэй вэ?

        Чулуужсан түлшний шаталтаас SOX, NOX ,СОХ, Н-SO4 ,гэх мэт маш олон төрлийн хорт бодис ихээр ялгарах болсоноор тухайн бүс нутгийн хүний нас баралт, зүрх судасны өвчлөлт, үргүйдэл гэх мэт өвчнүүд их хэмжээгээр нэмэгдэх болсон. Чулуужсан түлш болон газрын тосны шаталтаас үүсэн гарах азотын хүчил, нүүрсустөрөгч зэрэг бодис нь нарны гэрлийн хэт ягаан туяаны үйлчиллээр химийн урвалд орж хорт чанар өндөр химийн бодис үүсгэдэг. Эдгээр бодисуудын нөлөөгөөр  нүд хоолой  өвтгөх, амьсгал боогдох, үе мөч салганах зэрэг шинж тэмдэг илэрдэг. Чулуужсан түлшийг боловсруулах шатаах зэрэгт үүссэн хлорфторкарбон зэрэг бодис нь агаарт тархаж хэдэн арван жилийн дараа озоны давхаргад хүрч тэндээ хэт ягаан туяаны үйлчиллээр задарч үүссэн хлорын атомын үйлчиллээр озоны давхарга гэмтдэг. 

         Манай улс орших өргөрөгт озоны давхаргыг гэмтээх гол бодис болох HCl, Cl, NO2 зэрэг нэгдлүүд нь чулуужсан түлшний шаталтаас , газар ашиглалтын өөрчлөлтөөс болж үүсдэг нь тогтоогдсон. Одоогийн байдлаар манай улсын хэмжээгээр үйлдвэрлэж байгаа эрчим хүчний 90% орчим нь дан ганц нүүрсээр ажилладаг ДЦС-ууд хангадаг ба түлш эрчим хүчний судлагдсан нөөцийн 80% гаруйг нүүрс эзэлж байна. 

       Өнгөрсөн  15-20 жилийн агаарын бохирдол нь Монгол улсын төв суурин газруудын хамгийн тулгамдсан асуудал болоод байна. янз бүрийн тээврийн хэрэгсэл, дулаан цахилгааны станцууд, уурын зуух аж үйлдвэр, айлуудын яндангаас  гарч буй утаа тортог, замын тоос манан зэргээс шалтгаалан агаар маш их хэмжээгээр бохирдож байна. Монголд жил бүр дулаан, цахилгаан эрчим хүч, хоол хүнс болгох хэрэгцээнд 5.7 сая тн нүүрс, 160мянган шоо метр мод түлдэг. Улаанбаатар хотын 3 дулааны цахилгаан станц жилд нийлээд 5 сая тн нүүрс хэрэглэдэг. Нийслэлд мөн 250 орчим уурын зуух ажиллаж жилд дунджаар 400000тн нүүрс түлж 10000 тн хүхрийн хүчлийн давхар исэл азотын давхар ислийг агаарт ялгаруулдаг.  70000 орчим айл нийтдээ 200000-350000 тн нүүрс хэрэглэдэг. Өвлийн цагаар айл болгон ойролцоогоор 5тн нүүрс, 4.7 шоо метр мод түлж агаарын бохирдолын тэн хагасыг бүрдүүлдэг. Агаарын бохирдол нь улирлын шинжтэй өөрчлөгддөг. 

Тухайлбал өвлийн саруудад хүхэр хүчлийн давхар ислийн хэмжээ эрс нэмэгддэг.  Улаанбаатар хотод 1995-2002 онд суудлын тэрэг, автобус, ачааны тэрэг зэрэг тээврийн хэрэгслийн тоо 28119 байснаа 52000 болж нэмэгдсэн ба цаашид ч улам бүр нэмэгдсээр байна. Энэ тоо 2008 оны байдлаар 80000-д хүрсэн байна. Тээврийн хэрэгслүүдийн 80% орчим нь стандартын хэм хэмжээнээс илүү түлш хэрэглэж хорт утаа ялгаруулж байна. Жилд 70 тн хорт утааг агаарт цацдаг гэсэн мэдээ бий.  1кг нүүрс шатаахад 10м3   нүүрсний утааны хий ялгарч байгааг тооцвол ДЦС зэрэг дулааны эх үүсвэрийн замаар 1014м3 хорт хий, 13.6*1010тн хүлэмжийн хийг үүсгэж байна.  Өвлийн улиралд цаг тутамд ойролцоогоор 4.5 сая м3 угаарын хий, 4.14  тн үнс тортог, 6.72 кг нүүрстөрөгчийн давхар оксид агаарт хаягдаж байна. 

           Монгол  орны агаарын бохирдолын 64% орчим нь цэвэр эрчим хүчний холбоотой гэсэн судалгаа байдаг. Өвлийн улиралд хотын агаар дахь нүүрсхүчлийн хэмжээ зарим тохиолдолд зөвшөөрөгдөх хэмжээнээсээ 2-4 дахин их болдог. Энэ бүхнээс үүдэн амьсгалын замын өвчний улмаас эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлсэн хүүхдийн тоо шууд хамааралтай болохыг тогтоосон. 1996 ба 2001 онд хийсэн 2 судалгаагаар хүүхдүүдийн бие махбодын өсөлт хөгжилт муудаж байна гэсэн дүгнэлт гарчээ. 

                 Энэ бүхнээс харахад дулааны болон цахилгааны хэрэгцээнд зарцуулагдаж байгаа нүүрс болон бусад түлшнээс хэдий хэр хэмжээний хорт утаа ялгарч бидний бие махбодыг хордуулж байгааг харж болох юм. Тэгэхээр энэхүү уламжлалт дулааны болон цахилгаан эх үүсвэрийг халж түүний оронд байгаль дэлхий болон хүний биед сөрөг нөлөөгүй эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрийг ашиглах нь хамгийн чухал асуудал болж байна. Тэгвэл энэхүү шаардлагад нийцэх  эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрийг сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглан гарган авч болно. Манай орны хувьд сэргээгдэх эрчим хүчний асар их нөөцтэй тул ашиглах бүрэн боломжтой. Харин энэ бүхнийг хийж гүйцэтгэхэд тулгардаг хамгийн том асуудал бол хөрөнгө мөнгө, санхүүжилт байдаг. Ялангуяа өндөр хүчин чадал бүхий станцуудыг барьж байгуулах тал дээр бол улам ч хүндрэлтэй. Иймээс бид өөрсдийн төсөв санхүүдээ  тохирсон хямд үнэтэй боловч хэрэгцээгээ бүрэн хангаж чадахуйц хамгийн ашигтай хувилбарыг сонгох нь чухал. Цахилгаан болон дулааны хэрэгцээг хангахын тулд заавал цахилгаан станц, үйлдвэр барих шаардлагагүй бөгөөд хэрэгцээндээ тохирсон эрчим хүчний иж бүрдэл буюу гэрийн системийг ашиглах нь бидний хувьд хамгийн тохиромжтой хувилбаруудын нэг юм. Ингэснээр бид төвийн шугам сүлжээнээс үл хамааран ямар нэгэн урсгал зардалгүйгээр эрчим хүчний хэрэгцээгээ хангах таатай боломж бүрдэж байна. Тэгвэл манай орны хувьд сэргээгдэх эрчим хүчний хэр хэмжээний нөөц бололцоо  байгааг дор дурдъя.

Манай орны сэргээгдэх эрчим хүчний нөөц бололцоо

Одоогийн байдлаар  манай орон нийт эрчим хүчнийхээ 1,08%-г сэргээгдэх эрчим хүчээр хангадаг ба судалгаагаар Өмнөговь аймагт 600000-800000МВт, Дорноговь аймагт 400000-600000МВт , Дундговь, Сүхбаатар, Говь-Алтайд тус бүр 200000-400000МВт салхины эрчим хүчний нөөцтэй, усны эрчим хүчний нийт чадал нь  3800МВт, нарны гийгүүлэлтийн дундаж хугацаа жилд 2600-3300 цаг буюу 260-300 өдөр цэлмэг , тусах цацрагийн дундаж хэмжээ 1400квт/м2 гэж тогтоосон ба нар гийгүүлэх хугацаа өвөл хамгийн бага, 12 сард 150-180 цаг, 5-р сард хамгийн их дунджаар 290-300 цаг хүрдэг.

       Харин эсрэг циклоны нөлөөгөөр  өвлийн улиралд салхины хурд бага, тэнгэр цэлмэг байдаг ба дулаарч эсрэг циклон задрах үед салхины хурд нэмэгддэг. Бүх нутгийн хэмжээгээр салхины хурд ерөнхийдөө ихгүй 1,5-4,5м/с хурдтай салхитай байх боловч салхигүй өдрийн тоо нь цөөхөн байна. Салхигүй өдөр жилд говьд 17-18, хангайд 50-60 хоног байна. Манай  орны хойд хагаст нарны цацраг харьцангуй бага гадарга нь голчлон уулархаг учраас жилийн дундаж температур  -50С буюу түүнээс ч хүйтэн болдог. Тэгэхэд урд хагаст нарны цацраг илүү гадарга нь ихэнхдээ нам талархаг болохоор дулааны улирал нэлээн урт зуны улирал илүү дулаан, өвлийн улирал ч харьцангуй хүйтэн биш богиновтор болж жилийн дундаж температур +40C хүрдэг. 

           Говийн бүсэд нартай өдөр олон, харин хангайд агаарын хэм хүйтэн байгаа нь нарны зайн үзүүлэлтэнд сайнаар нөлөөлөх нэгэн хүчин зүйл болно. Эдгээр нөхцөл байдлаас харахад сэргээгдэх эрчим хүчийг манай оронд ашиглах бүрэн боломж бололцоо байгааг харуулж байна.

Сэргээгдэх эрчим хүчийг ашигласаны  ач холбогдолыг олон нийтэд хүргэх арга замууд

                Бид сэргээгдэх эрчим хүчийг ашигласанаараа байгаль орчиндоо ямар нэгэн хор нөлөө үзүүлэхгүйгээр эрчим хүчнийхээ хэрэглээг хангаад зогсохгүй улс орны хөгжил дэвшилд нэгэн том алхамыг хийж байна. Ингэснээр дэлхийн бусад хөгжингүй орнуудын араас нь дагаж хөгжих бус тэдэнтэй хөл нийлүүлэн алхах боломжийг нээж өгч байна. Энэ бүхнийг хийхийн тулд хамгийн түрүүнд бид жижиг зүйлсээс эхлэн хийх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл сэргээгдэх эрчим хүчний ач холбогдлыг олон нийтэд зөвөөр таниулах, ашиглаад гарсан үр дүнг нь бусад эрчим хүчний эх үүсвэрүүдтэй харьцуулах зэрэг олон зүйлсийг хийж болно. Үүнтэй холбогдуулан нарны зайн систем болон сэргээгдэх эрчим хүчний зарим нэгэн төрлүүдийг өрхийн хэрэглээнд ашигласнаар гарах үр дүнг доор дурдъя.
           Сэргээгдэх эрчим хүчийг  өрхийн хэрэглээнд ашигласнаараа эрчим хүчний асар их хэмнэлт хийхээс гадна байгаль орчинд хор нөлөө багатай цахилгаан халаах төхөөрөмжүүдийг ашиглах, мөн нарны зайнаас гарах эрчим хүчийг төвийн шугам сүлжээнд холбож илүүдэл цахилгаан эрчим хүчийг зарах явдал юм. Ингэснээр халаалтын асуудлыг зөвхөн нүүрс модоор шийдэх бус цахилгаан халаах төхөөрөмжүүдийг ашиглах цаашлаад өрхийн орлогоо нэмэгдүүлэх боломж нээгдэж байна. Энэ бүхнийг хийж гүйцэтгэхийн  тулд хамгийн түрүүнд өрхийнхөө эрчим хүчний нийт хэрэглээг тооцож, дараа нь тэрхүү хэрэглээндээ тохирсон системийг сонгох нь хамгийн чухал. Тэгвэл тэрхүү системийг хэрхэн сонгох талаар нэгэн жишээг авч үзье.

Тухайн өрхийн цахилгаан хэрэгслүүд:

Шаардлагатай өгөгдөлүүд :
Тогтмол системийн хүчдэл 48В
Нарны зайн чадал 85Вт, хүчдэл 12В, Im=5.02A
Аккумалятор 350Ah, хүчдэл 6В
Контроллер 48В, max Im=40A
Инвертер 48В, АҮК-90%
Наргүй 4 өдөр ажиллана.

1. 225Вт*4цаг=900Вт*цаг
   

1. 127Вт*9цаг=1143 Вт*цаг
   

1. 1450 Вт*(0.5*4/7)цаг=419.2 Вт*цаг
   

1. 300 Вт*(4/7)цаг=171.42 Вт*цаг
   

1. 130 Вт*4цаг=520 Вт*цаг
   

1. 40 Вт*(6/7)цаг=34.28 Вт*цаг
   

1. 40 Вт*(40/7)цаг=228.7 Вт*цаг
   

1. 1400 Вт*0.083цаг=116 Вт*цаг      нэг өдөрт нийт 3526 Вт*цаг
   

АС=3527 Вт*цаг/өдөр
DC=3527 Вт*цаг/0.9=3918 Вт*цаг/өдөр
DC*AC=(3918 Вт*цаг/өдөр)/48в=81.6Ah/өдөр(нэг өдөр хэрэглэх эрчим хүч)
81.6Ah/0.8=102Ah*өдөр
Хэлхээний нийт гүйдэл 24.9A
24.9A/5.02A=4.96=5ширхэг(зэрэгцээ холбогдох нарны зайн тоо)
48В/12В=4ширхэг(цуваа холбогдох нарны зайн тоо)
Нийт 5*4=20ширхэг нарны зай уг системд орно.
Харин цэнэг тохируулагчийг сонгохдоо нарны зайны богино холболтын гүйдлийг харгалзан үздэг.
5.34*5=26.7A
26.7A*1.25=33.38A-г даах чадвартай цэнэг тохируулагч сонгоно.
Энэ бүхнээс үзвэл нарны зай 20ширхэг, аккумалятор 16 ширхэг, 40А-ын цэнэг тохируулагч, 4кw-с доошгүй, оролтонд 48В гаралтанд 220В-ын инвертер, холболтын кабель утас зэрэг зүйлс шаардлагатай болно.  Энд аккумаляторын багтаамжийг өндөр авсан нь нөөцөлсөн илүүдэл эрчим хүчээ төвийн шугам сүлжээнд зарна гэж тооцсон болно.  Ингэснээр өөрийн өртөгөө хурдан хугацаанд нөхөх боломжийг хангаж өгч байна. Энэ нь сэргээгдэх эрчим хүчний бас нэгэн давуу тал юм.
Сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглан амьдрах орчноо хэрхэн тав тухтай тохилог болгох вэ?
Сэргээгдэх эрчим хүчийг өрхийн хэрэглээнд ашигласанаараа дан ганц эрчим хүчээр хангаад зогсохгүй бидний амьдрах орчны өнгө үзэмж, тав тухтай байдлыг хангасан байх ёстой. Ингэснээр олон нийтийн сонирхолыг татаж, цаашид хөгжих боломж нь улам бүр нэмэгдэнэ. Үүнээс гадна дан ганц нарны эх үүсвэрийг ашиглах бус сэргээгдэх эрчим хүчний бусад төрлүүд болох салхи, биомасс, газрын гүний дулаан зэрэгтэй хослуулах нь илүү үр дүнтэй бөгөөд жинхэнэ утгаараа экобайшин ч хийх бүрэн боломжтой юм. Харин одоо энэхүү экобайшин нь ямар хийц загвар, шийдэлтэй байж болохыг доорх зурганд харуулъя

Үүнээс гадна байшингийн дулаан алдагдлыг багасгахын тулд нар тусдаг талын цонхны хэсэгт хүлэмж байрлуулж өгч болно. Ингэснээр энэ хэсэгт зүлэг болон бусад төрлийн ногоо тарьж байшингынхаа  өнгө үзэмжийг ч нэмж болно. Иймэрхүү загвар байшинг олноор барьж байгуулан бусдад давуу талуудыг нь таниулсанаар бидний өмнө тулгамдаад байгаа утаа тортогны асуудлыг шийдэхэд нэг алхам урагшилж буйг харуулна. Харин олон нийтийн дэмжлэгийг Сэргээгдэх эрчим хүчний хөгжилд татан оролцуулахын тулд төр засагаас болон бусад энэ чиглэлийн үйл ажиллагаа явуулж байгаа пүүс компаниудаас ихээхэн хамаарна.  Засгийн газраас хэрэгжүүлж байгаа “Буман нарны зай” хөтөлбөрийг зөвхөн хөдөөгийн малчдад  бус  төв суурин газрын тэр тусмаа утааны асуудалтай байгаа Улаанбаатар хотын гэр хорооллын айл өрхүүд, зуслангийн байшингуудын эрчим хүчний хэрэглээнд тохирсон иж бүрэн системийг хөнгөлттэй үнээр болон урт хугацааны зээлээр олговол энэ чиглэлийн хөгжилд тодорхой үр дүнд хүрэх болно. Үүнээс гадна уламжлалт эх үүсвэрийг халж  тог цахилгаанаар ажилладаг халаалтын системүүдийг өргөнөөр нэвтрүүлж хямд үнээр хэрэглэгчидэд хүргэн  дулааныхаа хэрэгцээг цахилгаан эрчим хүчээр хангадаг болсон цагт л утаа тортогны асуудлаас бүрэн ангижирч чадах болно.

Дүгнэлт

Нарны зайг ашиглан эрчим хүч гаргаж авснаараа уламжлалт байгалийн баялгын нөөцийг тодорхой хэмжээгээр хэмнэх, мөн агаарын бохирдол болон байгаль экологийн өмнө тулгамдаад байгаа хүндрэлтэй  асуудлыг шийдэж өгснөөрөө давуу талтай юм. Эдгээр  аргыг  өргөнөөр нэвтрүүлсэн тохиолдолд айл өрхийн сарын дундаж орлогыг тодорхой хэмжээгээр нэмэгдүүлэх, олон нийтэд сэргээгдэх эрчим хүчний давуу талуудыг таниулах олон талын ач холбогдолтой юм. Хэдийгээр  сэргээгдэх эрчим хүчийг манай оронд ашиглаж байгаа хэдий ч үнэ өртөг болоод энэ талаарх мэдээлэл дутмаг байдаг тул цаашид хөгжих хөгжилд томоохон саад болж байна. Иймээс сэргээгдэх эрчим хүчний чиглэлээр суралцаж байгаа оюутан залуусын тоог нэмэгдүүлэх энэ чиглэлээр олон талын төсөл уралдаан, сургалт семинарыг байнга зохион байгуулсанаар нэлээдгүй үр дүнд хүрэх  боломжтой юм.

“Ашигласан материал”
“Эрчим хүчний дахин сэргэх үүсгүүр” Н.МАГСАР    1990он

www.google.com
www.barilga.mn
www.solarpvc.com   
www.wikipedia.org

Эх сурвалж: http://myagmardorj.miniih.com/
 

MS: Та бүхэн сэргээгдэх эрчим хүчний талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг hmyagmardorj.miniih.com блогоос авч болох юм. Энэ блог нь тусгайлан эрчим хүч тэр дундаа сэргээгдэх эрчим хүчний талаарх дэлгэрэнгүй мэдээ мэдээлэл тавигддаг Мягмардорж гэх залуугийн хөдөлдөг блог юм байна.
Хэрэв та өөрийн орон сууц албан байгууллагатаа сэргээгдэх эрчим хүчний систем суурилуулах гэж хүсэлтэй байгаа бол Архитектур>Барилгын материал үйлдвэрлэл хэсэгт орж Монголд үйлдвэрлэдэг нарны зай болон нарны эрчим хүчний систем суурилуулалтын компаниудаас сонирхоорой.
MOngol style: Бидэнтэй хамт байгаарай.

Read More

ЖИРЭМСЭН ҮЕД БИЕИЙН ЖИН ХЭДЭЭР НЭМЭГДЭХ ЁСТОЙ ВЭ?

Жирэмсэн үед биеийн жин хэдээр нэмэгдэх ёстой вэ?

Хэдийгээр эмэгтэй хүн бүрийн жирэмслэлт харилцан адилгүй явагддаг боловч энэхүү мэдээлэл танд биеийн жингийн нэмэгдэл хэвийн байгаа эсэхийг мэдэхэд туслах болно.



Хэрэв та дундаж хэмжээний өндөр болон жинтэй бол хэвийн жирэмсний 40 долоо хоногийн явцад таны биеийн жин 10-15 килограмаар нэмэгдэх ёстой. Та хүснэгтээс жирэмсний хугацаанд биеийн жин хэрхэн хугацаа нь ахих тусам улам хурдтай нэмэгддэгийг тодорхой хараарай. Жирэмсний эхний гурван сарын хугацаанд биеийн жин маш багаар нэмэгддэг (0,7- 1 килограмаар). Харин жирэмсний хоёр дах гурван сарын үеэс эхлэн биеийн жин илэрхий нэмэгдэж эхлэх болно. Хэрэв хоёр ихэр жирэмсэн бол биеийн жин жирэмсний хугцаанд 16-18 килограмаар нэмэгддэг.
Жингийн нэмэгдэл юунаас бий болдог вэ?
Биеийн жингийн нэмэгдэл үндсэн хоёр хэсгээс бүрддэг. Үүнд:
-Таны хүүхэд, ихэс, ураг орчмын шингэний жин
-Жирэмсний явцад үүсэх таны өөрийн жингийн нэмэгдэл. Энэ ойлголтонд умай, хөхний хэмжээ томорсонтой холбоотой жин нэмэгдэхээс гадна цусны эзлэхүүн ихсэх, биед ус хуримтлагдах, өөхөнд эдийн хэмжээ ихэссэн зэрэгтэй холбоотой үүсэх жингийн нэмэгдэл хамаарагдана.




Эдгээрийг нарийвчлан харуулвал:
Хүүхэд 3-4 кг
Ихэс 0,7 кг
Ураг орчмын шингэн 1 кг
Эхийн өөхөн эд 2,5-3 кг
Цусны эзлэхүүний нэмэгдэл 1,5 кг
Биед хуримтлагдах ус 2,5 кг
Хөх 0,5 кг
Умай 1 кг

Илүүдэл өөх
Эдгээр жингийн нэмэгдэл бүгд жирэмсний хэвийн явцад хэрэгтэй зүйлсд зориулагдсан байдаг. Хэдийгээр жирэмсэн эмэгтэйд хуримтлагдах өөхөн эдийн хэмжээ ямар өөх тос болон нүүрс усийг хэдий хэмжээгээр хэрэглэснээс хамаардаг боловч хэвийн үед  тодорхой хэмжээгээр нэмэгдэх ёстой гэж үздэг. Жирэмсний хугацаанд өөхөн эдийн хэмжээ 3 кг орчмоор нэмэгддэг. Үүний 90 хувь орчим нь  жирэмсний эхний 30 долоо хоногт хуримтлагддаг бөгөөд эдгээр өөхөн эдийн ихэнх хэсэг нь  төрсний дараа хөхний сүү үүсэлтэнд зарцуулагддаг. Хэрэв өөхөн эд хэт их хэмжээгээр хуримтлагдвал сүү үүсэлтэнд зарцуулагдсан ч зарим хэсэг нь хэвээрээ хадгалагдан үлддэг байна. Иймд та жирэмсэн үедээ хоол хүнсээ тохируулан хэрэглэж илүүдэл жинтэй болохгүй байх тал дээр анхаарал хандуулаарай.
Эх сурвалж:   
www.emch.mn
MS: Жирэмсэн байхад ихэнх эмэгтэйчүүд жин нэмчих гээд байдаг. Илүүдэл жингээсээ дараа нь салах гэж бас тийм амар биш байдаг болохоор жирэмсэн байх хугацаандаа жингээ сайн хянаж байх шаардлага гардаг тул мэдэхэд илүүдэхгүй гээд юм юмнаас хэсэгтээ энэ мэдээллийг орууллаа.
Бидэнтэй хамт байгаарай.

Read More

МОНГОЛ СТАЙЛ /Мисс УНДАРМАА/

MS: Монгол стайл гарчгийн дор Монголын олны танил хүмүүсээс эхлээд жирийн иргэдийнхээ үндэсний хэв маягийн хувцас, гоёлтой зургуудаас оруулан танилуулдаг юм. Энэ удаад Монголынхоо нэрийг гаргаж яваа Мисс загвар өмсөгч нэгэн бүсгүйн монгол стил, донжийн талаар хамтдаа сонирхоцгооё.

 

Мисс Ундармаа:

 

“Мисс интерэйшнл 2006” тэмцээний ялагч тэрбээр эгчийнхээ гэгээн дурсгалд зориулан “Жавхлант ирээдүй” санг 2005 онд байгуулж байсан юм байна.Балетын Түмэнжаргал агсны охин Ундармаа олон улсын загварын ертөнцөд Монголын нэрийг гаргахад нилээдгүй хувь нэмэр оруулж буй загвар өмсөгчдийн нэг юм.

Сангийнхаа хүрээнд Дорнод аймгийн Чулуун хороотын дунд сургуульд компютерын иж бүрэн танхим нээн өгч байсан бол Дорнодын арван жилийн сургуулийн 50 жилийн ойгоор БНСУ-д үйлдвэрлэсэн 25 хүний суудал бүхий автобусыг бэлэг болгон илгээж байв.

Монгол улсын зүүн урд зүгээс ажлаа эхлүүлсэн  мисс бүсгүй сангаараа дамжуулан эх орныхоо ирээдүй болсон хөдөөгийн хүүхдүүд болон хүнд өвчинд шаналсан олонд туслах зорилготой ажилласаар ирсэн.

Ирээдүйд НҮБ-ын Ази талыг хариуцсан захирал болохыг мөрөөддөг мисс бүсгүйн сонин содон шийдэл бүхий зурагнууд өдгөө загварынхны анхаарлыг татаж байна.

МongolStyle:  Ундармаа 2012 онд Монгол үсгээр шивээс хийлгэсэн нь донжтой хэрнээ эхэмсэг харагдаж, энэ нь түүний байнгын Монгол стилийн гангараа болжээ.

МS: Хэдий гадаадад ажиллаж, амьдарч байгаа ч Эх орон, нутаг усаа гэх сэтгэлтэй нийгмийн хариуцлагаа ухамсарлаж явдаг Монголын сайхан бүсгүйчүүдийн нэг Ундармаадаа амжилт хүсье.

Эх сурвалж:

google.com; mixx.mn; factnews.mn; mminfo.mn 

Бэлтгэсэн: Мongol style admin BA. www.mongol-style.blogspot.com

Бидэнтэй хамт байгаарай.

Read More

АЛАГ МЭЛХИЙ ҮДЭСНИЙ ТОГЛООМ

Алаг мэлхий буюу яст мэлхийг монголчууд эртнээс нааш тоглосоор ирсэн юм. Эртний уламжлалт энэ тоглоомоор тоглох хүүхдүүд шоо орхиж, нүхний нь тоогоор мэлхий өрж тоглодог. 92 эсвэл 108 шагайгаар тоглож, эрхтэн бүрийг тодорхой тооны дараалалтай өрдөг. Тухайлбал: мэлхийн давсгийг нэг, бөөрийг хоёр, толгойг гурав, шилбийг дөрөв, хүзүүг тав, нурууг зургаан шагай гэхчлэн брдбг. Битүүнд алаг мэлхий өрж хонуулаад шинийн нэгэн буцаан авч тоглодог уламжлалтай.

 

Яст мэлхийн эрхтэн

Давсан 1 шагай,
зvрх 1 шагай,
нvд 2 шагай,
чих 2 шагай,
бөөр 2 шагай,
толгой 3 шагай,
сvvл 3 шагай,
шилбэ 4 шагай (4 шилбэ), сарвуу 5 шагай (4 тавхай), нуруу 6 шагай (6 эгнээ), хvзvv 6 шагай, нийт 92 шагай.

 Алаг мэлхий тоглох журам
Алаг мэлхийг шагай өрж дvрсэлсэн хөлөг дээр шагайг өрж тоглоход бэлтгээд тоглогчид нь ээлжээр нэг шоо орхино.Хэрэв шоо хоёр нvхээрээ буувал тэр хvн 2 нvд, 2 чих, 2 бөөрний аль нэгийг авна.Нөгөөдөх хvн шоог зургаа нvдээр нь буулгавал хvзvv нурууны аль нэг эгнээний 6 шагайг авна.

Энэ мэтээр тоглосоор байтал мэлхийн эрхтнийг дvрсэлсэн шагай дуусч эхэлдэг. Энэхvv дууссан эрхтний шоо буувал шооны нvхний тоо ёсоор дууссан эрхтнийг тэр хvн авсан шагайгаасаа нөхөж тавина. Хамгийн олон шагай авсан хvн нэгдvгээр суурийг эзлэн хожно.

MS: Үндэснийхээ тоглоом наадгайгаа марталгүй үр хүүхэддээ, дүү нартаа зааж өгч уламжлан хадгалж үлдэх  нь бидний үүрэг. Сүүлийн жилүүдэд дүү нар, хүүхдүүд маань компьютер, утас зэргийг гайхалтай эзэмшсэн байдаг. Энэ нь сайн хэдий ч уламжлалгүй шинэчлэл гэж байдаггүй, шинэчлэлгүй уламжлал гэж байдаггүйг санан аль алнийг нь эзэмших нь чухал юм. Ялангуяа Монгол үндэсний тоглоом наадгай нь сэтгэхүй хөгжүүлэх, бие бялдар, амьдрах ухаан гээд цаанаа нил шинжлэх ухаан, философи байдаг нь гайхалтай. 
Бидэнтэй хамт байгаарай

Read More

МОНГОЛЫН ОЙ АВРАЛ ИРЖ БАЙНА

ОЙГ ЮУ МӨХӨӨЖ БАЙНА ВЭ

Улаанбаатар хотын гудамж талбайгаар урт эвэртэй том хар цох хорхой нисэлдэж, хүүхэд, эмэгтэйчүүдийг айлгаж байсныг нийслэлчүүд санаж байгаа байх. Тэр бол модлогоор хооллогч, бидний нэрлэж заншсанаар нэг төрлийн хортон шавьж. Гэхдээ зөвхөн сүүлийн хоёр жил гараад ирчихсэн шавьж биш. Нийслэлийн ойр орчмын ой модон дунд авгалдай нь удаан хугацаанд “оршин сууж”, хайран сайхан моднуудыг минь цөлөмчихөөд нислэгийнх нь үе тохиомогч “ой мод чинь удахгүй өмөрч унана шүү” гэсэн дохиог нисэж ирээд өгч байгаа нь тэр аж. Өөрөөр хэлбэл, манай улсын ойн сангийн багагүй хэсэг нь хортон шавьжид баригдсан гэсэн үг. “Өчнөөн олон тэрбум төгрөг зараад хор цацаад байсан яасан бэ?” гэж асуухыг та хүсэж байгаа байх. 

Зураг дээр сааралтан харагдаж байгаа моднууд дахин хэзээ ч сэргэхгүй

Монгол Улс 2010 онд анх удаа хортон шавьжны устгалд зориулж гурван тэрбум төгрөгийг төсөвт суулгасан. Тэр нь НҮБ-аас зарласан Биологийн төрөл зүйлийн жилтэй давхцаж байгаа юм. Харамсалтай нь энэ мөнгийг зүгээр л салхинд хийсгэсэнтэй ялгаагүйгээр үрсэн гэж болно. Яагаад гэвэл хортон шавьжтайгаа тэмцэх манай улсын ганц арга нь ХИМИЙН бодис. Энэ аргаас дэлхийн улс орнууд хэдийнэ татгалзаж эхэлсэн. Энэ бол эхний асуудал. Дараагийн асуудал бол өвчлөл. Өнгөрсөн хугацаанд ой мод шарлаж, улайдаг мөөгийн голдуу өвчинд нэрвэгдсэн. Үүнээс болоод модны өөрийнх нь физиологийн идэвх буурчээ. Физиологийн идэвх буурна гэдэг нь ханиад хүрсэн хүнтэй адил болдог аж.

Цоо эрүүл мод бол хортон шавьжийг эсэргүүцэж, үхүүлэх маягаар өөрийгөө хамгаалдаг байна. Харин их ой модыг хамгийн хамарсан гамшиг бол түймэр. Зөвхөн өнгөрсөн онд улсын хэмжээнд 17 аймгийн 76 суманд ой, хээрийн 161 удаагийн түймэр гарч 202.000 мянган га ой шатсан. Тэгвэл энэ зун улсын хэмжээнд 20 гаруй түймэр гарсан. Харин хэдэн га ой шатсан нарийн тоо одоогоор алга. Ер нь манай улсын ойн сангийн мэдээлэл тийм ч тунгалаг биш. Яагаад гэвэл өдөр бүр гарч байгаа хууль бус мод бэлтгэлээр хэдий хэмжээний ой сүйдэж байгааг тооцоолж чадахгүй байгаа юм. Үүн дээр дэлхий даяар нүүрлэж буй уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөө нэмэгдэнэ. Ийнхүү ой модоо нөхөн сэргээхэд зайлшгүй анхаарах шаардлага гарч байна.

ХУВХАЙРЧ ЦАЙСАН МОДНУУД ДАХИН ХЭЗЭЭ Ч СЭРГЭХГҮЙ

Богд уулын дархан цаазат газарт хамаардаг Шажин хурхын ам Хонхорын өмнөхөн талд бий. Тэрхүү амны ой хэдий хамгаалалтад байдаг ч цоохортож, сааралтаад нэлээд доройтсон байна. Ялангуяа, цайран харагдаж байгаа тэр моднууд дахин хэзээ ч сэргэхгүй. Үхэж, доройтсон моднуудыг тайрч, ойг цэвэрлэх нь түймэр, өвчин гарахаас сэргийлдэг ч тайрсан мод болгоны хожуулын гадаргаар хөрсний ус ууршиж байдаг аж. Үүний улмаас ойн шинж алдагдаж, уулын хээр болдог байна. Уг нь ой өөрөө нөхөн төлждөг жамтай. Гэвч өнөөдөр нөхөн төлжих боломж олгохгүйгээр шавьжид идүүлж, түймэрт шатаагаад байгаа тул ойн сангийн нөөц багасаж байна. Ойн газраас гаргасан нэгэн баримт дурдая.

Манай орны ойд байгаа ойн хаягдал модны нийт эзлэхүүн 45 орчим сая шоо метр байгаа аж. Харин манай орны ой модны нийт эзлэхүүн гурван тэрбум шоо метр. Тэгэхээр Монголын ойн сангийн 1.5 хувь нь үхсэн, хугарсан, дахиж хэзээ ч сэргэхээргүй болчихоод байгаа юм. Үүнийг бас нэг судалгаагаар баталж болно. “Монхимо” компани ургамал хамгааллын “Nano-Green” пестицид үйлдвэрлэх төслийнхөө хүрээнд Монгол орны хэд хэдэн газарт тохиолдлын аргаар зарим талбайг сонгон авч судалгаа явуулжээ. Үүний нэг нь Богд уулын Шажин хурхын ам. Тус ам дахь ойгоос тохиолдлын аргаар нийт 243 мод сонгон авч тэмдэглэгээ хийжээ. Учир нь тус ой улсын хамгаалалтад байдаг бөгөөд Монголын ойн ерөнхий дүр төрхийг хадгалсан газар ажээ. Гэтэл үүний ердөө зургаан хувь нь цоо эрүүл мод байжээ.

Харин 24 хувь нь хатаж, үхсэн байж. Тэгэхээр манай орны ой мод эрүүл биш нь эндээс харагдаж байгаа юм. Түүнчлэн ой модны шинж байдал багаг үй хувирчээ. “Манай орны ойн бүтэц бүрэлдэхүүнд маш их өөрч лөлт явагдаж байна. Үү ний гол шалтгаан нь түймэр, мод бэлтгэл. Ойг цэвэрлэх нэрээр зөвшөөрөл их өгч байгаа нь яваандаа ойн тэнцвэрт байдлыг алдуулж, хээ рийн бүс болон хувирч, ойн талбай хумигдахад хүргэнэ. Үүнээс болоод шилмүүст модон ой хус, улиангар гэсэн навчит модоор солигдох боллоо. Бидний судалснаар Сэлэнгэ аймгийн ойн сангийн 40 орчим хувь нь навчит модоор солигдсон байна” хэмээн тус компанийн Эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан, биологийн ухааны доктор Д.Тэгшжаргал ярьж байна.

ШИЛМҮҮСТ МОД ЯАГААД ХЭРЭГТЭЙ ГЭЖ 

Монгол орны ой бол Сибирийн ойн хамгийн урд захын хэсэгт ордог. Өмнөөсөө говийн бүстэй золгодог тул хатаж, үхэх эрсдэл өндөртэйд тооцогддог. Шинэс бол ургах чадвар сайтай бөгөөд тэсвэртэй мод. Ялангуяа, сибирь шинэс хамгийн тэсвэртэй мод аж. Манай орны ойн сангийн 70 гаруй хувийг шинэс эзэлдэг байна. Түүнээс гадна сибирь шинэс шилмүүсээ алдсан байсан ч тэр нь 20- 25 хоногт дахиад л ургадаг аж. Ийнхүү сэргэн урга сан ой уг нь 2-5 дахин нэмэгдэж байгаа гэнэ.

                  Хөрсөн дээр унасан шинэсний шилмүүс нар, усны нөлөөгөөр задран хувирч, шим тэжээлийн бо дис болдог байна. Ийм тэжээлийн бодисыг хүн хэзээ ч өгч чадахгүй. Өөрөөр хэлбэл, энэ бол байгалийн өөрийгөө сэргээх бас нэгэн шид. Түүнчлэн хатсан шинэс үйлдвэрлэлд хамгийн сайн түүхий эд болдог бай на. Тэгэхээр 45 сая шоо метр хэмжээний модыг тэр чигт нь огтлоод цэвэрлэчихвэл ойн хэв маягаа алдаж, улмаар хээр тал болно. Тэгэхээр тайрсан мод бүрээ нөхөн сэргээж, тайрсан даруйдаа оронд нь шинэс суулгах шаардлага гарч байгаа юм. Яагаад шинэсийг онцлоод байна гэвэл энэ төрлийн мод навчид модноос илүү их хэмжээний нүүрстөрөгчийг өөртөө шингээж, мөн их хэмжээний хүчилтөрөг ч үйлдвэрлэж байдаг.

               Дэлхий дахинд хүлэмжийн хийтэйгээ тэмцэх гэж кампанит ажил өрнүүлж байгаа энэ үед бид навчит модоор бус шинэсээр ойгоо нөхөн сэргээх нь чухал. Манай улсад л хөгжихгүй байгаа болохоос гадаадын ихэнх орон ой модоо цэвэрлэж, үйлдвэрлэлийн түүхий эндээ базаагаад, харин цэвэрлэсэн модныхоо оронд шинэ суулгац тарьж ойгоо нөхөн сэргээх чиг хандлага руу явах болжээ. Харин суулгацаа өнөөгийн өндөр технологийн аргаар богино хугацаанд ургаж, шавьж хорхойноос өөрийгөө хамгаалах чадвар бүхий гентэй болгон өөрчлөх болжээ. Энэ бол ой модоо сөөм сөөмөөр хороож, хайрлаж хамгаалах учраа олохгүй байгаа манай оронд чухал туршлага болох юм. Яг энэ судалгаа, туршилтын цогц ажлыг “Монхимо” компани явуулж байгаа аж. Тэдний гол зорилго нь сайн чанарын үрэн дээр суурилсан, амьдрах чадвар сайтай, далд үндэстэй тарьц бойжуулах аж. Ийм тарьц гарган авснаар шинэсэн ойг нөхөн сэргээж, эзлэх талбайг нь нэмэгдүүлэх юм. 

                Шинжлэх ухаанд тулгуурлаж, өндөр технолог ашиглан гарган авсан тарьцаар нөхөн сэргээлт хийснээр 20 жилийн дотор ч ой шинэ ойг бий болгох боломж бүрдэнэ. Харин химийн хорт бодисоор шавьжтай тэмцэх аргаас бид татгалзах хэрэгтэй. Д.Тэгшжаргал докторын хэлснээр шавьжны эрүүдийг нь барих, гэрлийн урхиар барих, урхи бэлдэж мод унагах гэх зэрэг олон аргыг ашиглах боломжтой гэнэ. Хүний биед зарим төрлийн бактер тэнцвэртэй хэмжээнд байх шаардлагатай байдгийн адил ой модонд шавьж амьдрах ёстой. Тэгэхээр жил бүр ой модоо химийн хортой бодисоор шүршээд байвал Монгол орон сааралтаж, хувхайрсан хэдэн уултай л үлдэх нь. Хортон шавьжтай тэм цэх хор бол мм-ийн доозоор яригддаг эд. Нэг мм-ээр тун нь ихдэхэд л хүн, амьтан, ургамалд хор болно. Тиймээс хамгаалах асуудал хамгийн чухалд тавигдана. Харин дараа нь хэрхэн ашиглахаа бодох учиртай. Үгүй бол аврал эрсэн ой мод улам доройтож, хатаж, гандах биз.

Эх сурвалж: Өнөөдөр сонины Эко мэдээллийн албаны сэтгүүлч Р.Оюунцэцэг 

 http://www.mongolnews.mn
MS:  Байгаа жоохон ойгоо хадгалж үлдэх юмсан даа.

Read More

ХОГ МӨНГӨ БОЛДОГ

Хог мөнгө болдог

Саяхныг хүртэл хүн төрөлхтөн мөнгөний төлөө байгалийн баялагтаа хайр гамгүй хандаж байв. Харин эдүгээ экологид ээлтэй үйлдвэрлэлийг дэмжин хог хаягдлын хор хөнөөлийг бууруулан, улмаар дахин боловсруулах болжээ. Үүний тулд дахин ашиглах боломжтой шил, лааз, хуванцар, цаас зэрэг хуурай хог хаягдлыг ялгаж боловсруулж буй. Хог нь энгийнээр хэрэггүй болсон, ашиглаж дууссан зүйлс боловч түүгээр эргүүлээд бидний амьдралд хэрэгцээтэй зүйлсийг хийж болдог гэдгийг хүмүүс төдийлэн хайхардаггүй. Хог нь “хог” болохоосоо өмнө л мөнгө байсан, хог мөнгө биш гэж тайлбарлах хүмүүс ч цөөнгүй.

Хүний хэрэгцээ хязгааргүй. Хязгааргүйн хэрээр хэрэгцээг үй болсон юм бүхэн хог болдог. Дөрвөн уулын дундах Улаанбаатар өдрөөс өдөрт цэцэглэн хөгжсөөр байгаа ч хавар, намрын ааш нь олдохгүй тэнгэрийн тааллаар хуй салхи босох нь олонтаа. Салхинд нисэх шувууд адил навсгар нэвсгэр цаасан хог хүмүүний тэргүүн дээгүүр хийсч үзэгдэнэ. Хот хөгжихийн хэрээр хог нь бас багассангүй, түүнийг нэхэн хөлжинө.

Нийслэлийн гэр хороололд оршин сууж буй нэг иргэн өдөрт ойролцоогоор 900 грамм, орон сууцны нэг иргэн 200-350 грамм хог хаядаг гэсэн статистик бий. Гэтэл энэ их хогийг хүлээн авдаг хоёрхон цэгтэй. Тэнд өдөрт 900-1200 тонн буюу 200-350 машин хог ирдэг аж. Үүгээр тооцвол жилдээ 220-260 мянган тонн “хог нийлүүлдэг” гэж хэлж болох юм. Саяхныг хүртэл хог боловсруулах үйлдвэр байгаагүй тул нийслэл хот маань ийн хур хогон дундаа “ээнэгшин” дасаж, нүдэн балай, чихэн дүлий амьдарсаар ирэв. 

Өнгөрөгч онд БНСУ-ын КОЙКА байгууллагын буцалтгүй тусламжаар Нарангийн энгэрт хог боловсруулах үйлдвэр барихаар болж сүр дуулиантай нээлт хийж байлаа. Тус үйлдвэр нь цаас, төмөр, хуванцар сав, лааз гээд төрөл бүрийн хог хаягдлыг ангилан ялгаж, түүгээрээ түлш үйлдвэрлэн нам даралтын уурын зуух бүхий станцуудад нийлүүлнэ гэж тооцоолж байв. Түлш боловсруулахдаа бус, гагцхүү хог хаягдлыг бууруулан, дахин боловсруулан ашиглаж буйд энэхүү үйлдвэрийн ашиг тус оршиж буй. Өөрөөр хэлбэл, хог нь хог биш мөнгө байж болдгийн бодит жишээ гэж тайлбарлаж болно. Цагт 10 тонн хог хаягдал ангилан боловсруулж 200 кг хатуу түлш үйлдвэрлэнэ хэмээн тооцоолж байсан тус үйлдвэр өдгөө хүчин чадлынхаа тал хувийг л ашиглаж байна. Учир нь Нарангийн энгэр дэх Хог боловсруулах үйлдвэрийг Улсын комисс хүлээж аваагүй тул ийм байгаа аж.

Өдөрт 4-5 машин хог хүлээн авч түүнийхээ арав орчим тонн хогноос нь ялгасан 200 килограмм гялгар уут болон цаасны хольцноос 200 килограмм RBF ангиллын хатуу түлш үйлдвэрлэж байна. Өөрөөр хэлбэл, зуун хувийн гарцтай үйлдвэрлэл явуулж байна гэсэн үг. Үйлдвэр туршилтаар ажиллаж байгаа тул хатуу түлшээ хараахан борлуулж эхлээгүй байгаа аж. Хэдий тийм ч RBF хатуу түлш нь хуванцар сандал, траншейний таг үйлдвэрлэх гол түүхий эд болдог гэсэн. Төрөөс тус үйлдвэрийн үйл ажиллагааг дэмжээд өгвөл өдөрт 80-100 тонн хог боловсруулж, сард 50 тонн орчим хатуу түлш үйлдвэрлэх хүчин чадалтай ажиллах аж. Ингэснээр хотын нүүрсний хэрэглээг багасгаж, утааг бууруулахад дэм болох нь гарцаагүй. Учир нь хог хаягдлаар үйлдвэрлэсэн түлш утаа гаргадаггүй юм байна. Нарангийн энгэрийн цэгт “Тохижилт үйлчилгээний компани”- ууд өдөрт 1000 тонн хог буулгадаг гэнэ. Хог гээч нь ийн хангалттай, түүнийг боловсруулах үйлдвэр нь бэлэн атал юу нь болохгүй байгаа юм бол. Хог хаягдлаасаа “хэрэглэж болох”-ыг нь ашиглаж хогоо мөнгө болгох талаар уг нь анхаарч ажилламаар санагдана.

Бид хогоо мөнгө болгоё гэхээсээ илүүгээр хогоо зөөхөд олон сая төгрөг, хүч хөдөлмөр зарсаар удаж байна. Тухайлбал, Баянзүрх дүүрэг 25 хороотой. Зөвхөн нэг хорооны өрхүүдийн хогийг цэгт аваачиж асгахад 161 сая орчим төгрөгийг зарцуулдаг гэнэ. Тэгвэл тус дүүргийн бүх хорооны хогонд зарцуулж буй мөнгийг жилээр нь тооцвол хэдэн тэрбумаар яригдах тоо гарах нь. Зөвхөн БЗД-ийг тооцоход л ийм байна. Нийслэлийн зургаан дүүргийн хэмжээнд авч үзвэл тооны машинд бодож багтахгүйд хүрэх биз. Хогоо зөөхийн тулд хэдэн арван тэрбумыг салхинд хийсгэх бус, хогоо мөнгө болгож дадсан гадаадын орнуудын жишигт хүрмээр байгаа юм. Токио, Сөүл, Нью-Йорк, Прага зэрэг өндөр хөгжилтэй хотууд хогоо ашиглаж цахилгаан дулааныхаа хэрэгцээг хангадаг жишээ цөөнгүй бий. Уух аргаа олохгүй бол усны захад ангаж үхнэ, түүх аргаа олохгүй бол түүдгийн дэргэд осгож үхнэ гэдэг. Тэгэхээр монголчууд бид ашиглах аргаа олохгүй байна уу.

Орчин үед хатуу хог хаягдлыг боловсруулах болон цуглуулах систем үйлдвэрийн томоохон салбар болтол өрг өжин хөгжжээ. Тухайлбал, Баруун Европт хог хаягдлын 30 хувийг халдваргүйжүүлж, 21 хувийг шатаадаг байна. АНУ-д хог шатаах иж бүрэн барилга байгууламж 105, Францад түргэн халдваргүйжүүлэх, меха никжуулах систем бүхий байгууламж 40, Италид 12, Швейцарьт 25 байдаг аж. АНУ-ын “New Balance” спорт хувцасны брэнд өнгөрс өн жил хаягдал хуванцар саваар спорт гутал үйлдвэрлэсэн байна. Нэг хос гутал үйлдвэрлэхэд 12 ширхэг хуванцар сав ашиглажээ. Гуталны 95 хувийг хаягдлаас, бусдыг нь ноос, даавуу зэрэг материалаар хийсэн байна. Хог гэгдэж ямар ч үнэд хүрэхгүй байсан хуванцар саваар худалдаанд гаргаж болохуйц бүтээгдэхүүн гарган авсан нь гайхалтай. Өнгөрсөн жилийн аравдугаар сараас энэхүү гутлыг 95 ам.доллараар борлуулж эхэлжээ.

Франц улс жилд хаядаг 26 сая тонн хог хаягдлаа гэр ахуй, аж үйлдвэр, тусгай хэрэгцээнд тохирох гэж гурав ангилан дахин боловсруулдаг аж. Хог хаягдлын дахин боловсруулах боломж нь янз бүр. Тухайлбал, хөнгөн цагаан лааз 80-95, металл лааз 70-85, хуванцар материал 30-70, шил 50-80, цаас 40-60, цаасан хавтанцар 25-40, үнс 90-95 хувьтай гэнэ. Хуванцар материалаас дулаан ба цахилгаан энергийг гарган авах төдийгүй хоёрдогч түүхий эдээс нь шинээр бүтээгдэхүүн боловсруулж болдог байна. Цаасан хайрцгаар наад зах нь гэрийн дулаалга хийж ашиглаж болдог атал манайхан үүнийг зүгээр л хаячихдаг. Түүнийг ашиглан баяжсан хүмүүс Бээжинд цөөнгүй байдаг аж. Бид “Хаягдал гэж үгүй” гэх Хятад, Японы сэтгэлгээг тоохгүй өнгөрч боломгүй. Саяхан Японы хэсэг бизнесмэн үүд манай гэр хорооллын үнс нурамнаас дээж аваад явжээ. Гэр хорооллын айлуудаас ихээхэн хаягддаг үнсээр юу хийж болох талаар судалж байгаа гэнэ.

Бид яагаад өөрсдөө үүнийг судалж болохгүй гэж. Хүний ам руу харж, өгснийг нь иддэг “ангаахай” хэв маягаасаа салах цаг болсныг энэ харуулж буй хэрэг биш гэж үү. Гаднынхан Монголын баялаг, алт эрдэнэст шунадаг асан бол одоо бүр хог хаягдал нь хүртэл тэдэнд мөнгө болон харагддаг болж. Үнсээ дахин боловсруулж, түүгээр юу хийж болохыг судлаад мэдчихвэл гэр хорооллын хог хаягдлын асуудал цэгцэрч, үнэ цэнэгүй үнс үнэд орох ч юм бил үү. Хог хаягдлын менежмен тийг сайжруулах мастер төлөвлөгөөний дагуу Баянзүрх дүүргийн Цагаан даваанд Хог боловсруулах үйлдвэр шинээр барихаар шийдвэрлэсэн билээ. Тэгвэл энэ сарын эхээр Сүхбаатар болон Баянзүрх дүүргийн хог хаягдлыг хогийн шинэ цэгтээ хүлээн авч эхэлжээ.

Өөрөөр хэлбэл, Нарангийн энгэрт таван дүүргийн хог хаягдлыг нийлүүлдэг байсан бол Цагаан даваанд хогийн шинэ цэгтэй болсноор хог ачсан машинууд хогоо савируулан тус цэгт хүрдэг байсан нь өөрчлөгдөж буй аж. Энд хог хаягдал хүлээн авахаас гадна өдөрт 200 тонн хог боловсруулах үйлдвэр байгуулж, ангилсан хог хаягдлаар барилгын тоосго, блок, явган хүний замын хавтан үйлдвэрлэх боломжтой гэнэ.

Хог хаягдлыг өмнөх шиг ил задгай хаялгүй олон улсын жишгийн дагуу ландфелийн аргаар тодорхой үе шаттайгаар булшлах аж. Үүний үр дүнд хог шатаан агаар, орчныг бохирдуулдаг, гялгар уут, цааснууд энд тэндгүй хийсдэг, эвгүй үнэр ханхалдаг зэрэг эрүүл ахуйн олон асуудал шийдэгдэх юм.

Хүн ам ихтэй нийслэл хотын хогийг нэг өдрийн дотор шийдчих боломжгүй тул цаг хугацаа шаардах нь зүйн хэрэг биз. Гадаадын өндөр хөгжилтэй орнуудын адил бид хэрэггүй болсон, хэзээ ч эргэн ашиглагдахгүй тэр зүйлсээрээ хэрэгцээт зүйл үйлдвэрлэхэд болохгүй зүйл үгүй. Одоогийн хог боловсруулах үйлдвэрүүдээ дэмжээд, түүн дээр нэмэн хэд хэдэн үйлдвэр ашиглалтад оруулчихвал хог байсанд нь итгэхээргүй эд зүйлсийг бүтээх боломж байна. Хог мөнгө болдог гэдгийг байнга санах хэрэгтэй.

ЭХ СУРВАЛЖ:   

 www.gerhoroolol.blog.gogo.mn
МS: Хог боловсруулах үйлдвэр ихээр баригдаасай.

Read More

ГЭР ХААНХЫНХ ВЭ?

  Баруун болон бусад орнуудад гэр нь материалын хувьд өндөр техологийг тэвтрүүлэн сууцны нилээн моодонд орж байгаа төрөл санагдаад гадаадад Монгол гэр хэрхэн хэрэглэгдэж, олонд танигдаад байгаа тухай бичихээр болоод судлаад явлаа л даа. Тэгээд ер нь гэр хэзээнээс яаж үүссэн юм гээд..(Монгол гэрийн тухай Монголын сууцны архитектур бичлэгт нилээн дэлгэрэнгүй байгаа сонирхоод үзээрэй) За тэгээд цаашлаад гадаадад баригдсан гэрүүдийг үзээд эхэлтэл Португалийнх байл уу даа.. нэгэн амралтын газар олон төрлийн гэртэйгээрээ онцлогтой гэсэн байхаар нь сонирхсон чинь Афгани, Монгол, Сафари, Жайпур, Маймани гэсэн 5н төрлийн ( зарим нь урьд сонсож байгаагүй л нэр байх юм. Хаана байдаг.. улс орон юм..) гэр байнаа. Би ч "гэр"-г зөвхөн Монголынх гэж бодож явдаг хүн юм л даа. Тэгсэн энд тэндхийн баахан газрын гэрүүд байхаар нь гайхаад юу билээ..Гэр гээд викигээс хайгаад судлаад үзлээ..тэгсэн гэр нь төв азийн нүүдэлчин ардын уламжлалт сууц бөгөөд монгол, түрэг гэр гэсэн хоёр үндсэн ангилалд хамруулна. За тэгвэл түрэг үндэстэн гэж одоогийн аль улс юм, гэр нь чухам манайхаас ямар ялгаатай юм бол гээд түрэг улсыг өөрийн хүрээнд жоохон судлаад үзлээ.
Түрэг угсаатны тухай википедиад бичихдээ: 
Түрэг (улс, үндэстнээс ялгаж тодорхойлсноор Түрэг угсаатан) – Нийтийн он тооллын зургаадугаар зуунаас нэр тодорч, өдгөө Евразийн Азербайжан, Түрк, Түркмен, Үзбек, Хасаг, Хиргис гэсэн зургаан улсын үндсэн хүн ам болж, Орос, Хятад, Иран, Афган, Тажик, Ирак, АНУ гэх мэт бусад улс орноо цөөн хувийг эзлэн оршин сууж байгаа, Алтай язгуурын Түрэг салбарын төрөлх хэлтэй (Түрэгжин хэлтэн, Түрэг төрлийн хэлтэн) бүлэг ард түмэн, 160-170 сая хүнтэй угсаатан.
Түрэгүүд түрэг ард түмнүүдийн хэлээр ярьдаг.
Дэлхийн бусад орнуудтай адилаар түрэгүүд бусад ард түмэнтэй цус холилдсон. Түрэг хэлээр ярьдаг орчин үеийн олон үндэстэн түрэг соёл болон түрэг хэл Евразийн орнуудад нөлөө үзүүлснээс болоод үүсэцгээсэн гэдэг. Тийм учраас цусан түрэгүүд (эртний түрэгүүдийн хойч үе) болон түрэг хэлтнүүдийг (түрэг хэлтэй Евразийн орнууд) ялгаж салгах хэрэгтэй. Одоогийн байдлаар түрэгүүд Дундад болон Төв Ази, Кавказ, Өмнөд болон Зүүн Европт болон бүр цаашаагаа Оросын Зүүн хавиар ч байдаг. Цөөн тооны түрэгүүд Баруун Европ, Америк болон Хятадад суурьшицгаадаг.
Түрэгүүдийн түүхэн нутаг бол Төв Ази (Алтайн нуруу). Удаан хугацааны турш түрэгүүд болон монголчууд зэрэгцэж амьдарсан ба бие биенийхээ хэлийг мэддэг байжээ. Дундад Зууны үед түрэгүүд баруун руу нүүж эхэлсэн юм.
Даяарчлалын ачаар болон бусад орнуудтай цус холилдсоны үр дүнд түрэг ард түмэн түүхэн нутгаасаа хальсан юм. Орчин үеийн түрэгүүд дэлхийн өндөр хөгжилтэй орон болох АНУ, Франц, Герман, Канад, Скандинавын орнууд, Австрали болон Шинэ Зеландаас гадна Иран, Орос, Ирак, Хятадад амьдарцгаадаг ажээ.
Евразид Түрэг хэлтэй ард түмэн ихээр байдаг (гэхдээ эртний түрэгүүдтэй цус нэгтэн биш, хэлийг нь л өвлөж авсан). Дэлхий дээрх түрэг туургатнуудын тоо одоогийн байдлаар 150 саяд хүрдэг ажээ. Түрэг үндэсний хамгийн их хувь нь буюу 50-60сая нь одоогийн Түрк улсад суурьшсан байдаг юм байна. Тэгээд л Туркууд Монголчууд бид нэг үүсэлтэй, угсаа гарал нэг гээд л сүрхий элгэмсэг харьцаатай байдаг юм байна л даа ( одоо л мэдэж байгаамуу гэж хэлэх байх даа хүмүүс хэ хэ...). 
Тэгэхээр түрэг үндэстэн нь төв азид Монголчуудтай зэрэгцэн оршин суудаг байсан бөгөөд яваандаа нүүдэллэн одоогийн евразийн нутгаар ихээр тархсан юм байна. Иймдээ ч түрэг үндэстэн Монголчуудын адил гэр сууцанд амьдардаг байсан нь ойлгомжтой боллоо. Одоо тэгэхээр Түрэг үндэстэн дээр дурдагдсан алтайн язгуурын түрэг хэлтэй 160-170н сая хүнтэй тус угсаатаны Азербайжан, Түрк, Түркмен, Узбек, Хасаг, Хиргисээс гадна Орос, Хятад, Иран, Тажик, Ирак тэр байтугай бүр АНУ-д ч өөрсдийн гэр сууцаа хэрэглэж байх магадлалтай болж таарч байна уу.

За тэгвэл түрэг үндэстний гэрийн тухай Монгол гэрээс ямар ялгаатай, одоо хэр хэрэглэдэг, ямар улсууд, ямар зориулалтаар хэрэглэдэг талаар олж мэдэхийг хичээе. 

 Гадна харагдах байдлууд

 Баганагүй бөгөөд унь нь төгсгөл хэсгээрээ дугуйрсан хэлбэртэй байдаг юм байна.

Гаднаас нь харагдах өнгө үзэмжний хувьд манай гэр хамаагүй илүү үзэмжтэй санагдлаа.

 Гадна талаасаа Монгол гэртэй харьцуулбал харьцангуй өндөр харагдаж байна. Баганагүй байдаг нь нэг гол ялгаа гэж ойлгогдлоо. 

 Гэрийн дотор харагдах байдал

 Гадна талаасаа ч дотор талаасаа яндан зуух, харагдахгүй байсан нь түрэг үндэстэн ихэнхдээ дулаан орнуудад суурьшсантай холбоотой юм болов уу. Магадгүй гэртээ биш гадаа хоол ундаа хийдэг байж болох юм. Ер нь бол манайхтай адил тулга, зуух нь голдоо байрладаг л юм байна.

 Жижгэвтэр л гэр харагдаж байх юм. Гэхдээ нилээн өндөр байгаа биз. 

   
  Түрэг гэр баганагүй байдаг нь минийхаар нүүдэллэн явсан түрэг үндэсний суурьшсан газар болон Монголын цаг агаарын ялгаа, тухайн газар нутагт ургадаг гэрийн түүхий эд болох модны ялгаа болон аж төрөх байдлын ялгаатай талуудаас болсон болов уу. Монгол гэрийн тооно, унь зэргийн модыг зорж нилээн бат бөх, түүнийгээ дагаад хүнд байхаар хийцтэй байдаг бол түрэг гэрийнх харьцангуй хөнгөн чанрын хийцтэй харагдаж байна. Бараг модны мөчир, ишийг холтсоос нь салгаад тэр чигээр нь хийдэг юм шиг л. 
Монгол гэрийн дээвэр намхан байдаг (цаг агаарын онцлогоос болдог болов уу) нь салхины ачааллыг бага өртөх сайн талтай ч цасны ачаалал их авна. Тиймээс Монгол гэрийн бүтцэд цасны ачааллаас шалтгаалан багана байх шаардлагатай байдаг болов уу. Нөгөө талаас ардын зан үйл, уламжлал, бэлэгдэлийн утга учиртай ч байсан байх.

   Одоо ч гэсэн түрэг үндэстэний үр удам Түркместанд гэр сууцаандаа амьдарч байдаг. Гэхдээ хот суурин газраа ховор бөгөөд голдуу алслагдмал сумд, суурингуудын мал аж ахуй эрхлэгч иргэд нь гэр сууцандаа суудаг байна. 

Халуун байдаг болохоор зуухаа дотроо бус гадаанаа байрлуулсан байгаа нь харагдаж байна.

За тэгэхээр миний олж харсанаар Казак үндэсний гэр, бусад тэр Афган, Сафари, Жайпур гэгдэх гэрнүүд  болон АНУ, Англи зэрэг улсуудад үйлдвэрлэгддэг модерн болгон сайжруулсан гэрнүүд нь түрэг гэртэй илүү төстэй, санаа авсан гэж харагдахаар байна.

Казак гэрийн хувьд түрэг гэрээс илүү өнгө үзэмжтэй харагдсан. Түүнээс гадна Түрэг, Монгол гэрийн нэг гол ялгаа нь тоонны хийц байдаг юм байна. Өөр өөр дизайнтай, утга учиртай хийцтэй гэсэн үг. 

Казак гэрийн гадна харагдах байдал

 

 Казак болон Түрэг гэрийн тооно

 Монгол гэрийн тооно

            
За тэгээд эцэст нь Дэлхийн аль ч улсад бай, ямар гэр ч байдаг бай Монгол гэрийг бусад гэрээс ялгарах тод томруун онцлогтойг мэддэг хүмүүс нь хэн ч, хаанах нь ч хэлдэг юм билээ. Бид л өөрсдөө сайн мэдлэггүйн байна...Ичмээр л юм.. Тэгэхээр гол гол онцлог нь буюу Монгол гэр гэсэн тодотгол нь юундаа байна вээ гэхээр...
- хоёроос дээш баганатай, тоонны дүрс өөр, хананаас бусад модон хэсгүүдийг өнгө будгаар гоёлон будсан байдаг. 
- гэр гэгч сууцыг зүгээр нэг орон сууцны нэг төрөл бус жинхэнэ уран барилга гэдэг талаас нь уран хийцтэйгээр уламжлан хөгжүүлж ирсэн, хөгжүүлсээр ч байгаа
- түүхий эдийн онцлогоос хамааран бат бөх, униний хийцлэлээрээ ялгаатай.
      Бүхий л гадаадад баригдсан гэрүүдээс хамгийн ганган, хамгийн үзэж сонирхууштай нь Монгол гэр л байна. 
            Гэхдээ бид зүгээр манайх гээд суулгүйгээр дэлхийн өвд бүртгүүлэн, бататгаж авах нь чухал болов уу. Аягүй бол цаад Хятад нөхдүүд чинь Өвөр Монголоор далимдуулаад л манайх энэ тэр гэж юм хэлэх гээд л бодлого явуулаад л байж байгаа байх даа. 

Мөн манайд дэлхийд хаа ч байхгүй нэг хотжилтын бүс байдаг нь " гэр хороолол (yurt guarter)" юм. Гэр хороолол гэхээр бохир заваан орчин, агаарын бохирдол гэж бодогдоод л алга л хийчихвэл, байшингаар л соличихвол сайхан болчих гээд байдаг даа. 

Гэр хороолол барилгаар солигдож дуусахад бидний гэр хороолол гэсэн нэршил арилах байх л даа. Гэхдээ би бол авч үлдмээр байна. Гол нь гэр хорооллын сөрөг ойлголтыг л эерэг болгох хэрэгтэй. Ингэхийн тулд хөрс бохирдуулдаггүй, гал түлдэггүй орчины тохижилт нь сайн, өнгө үзэмж нь дээшилсэн, орчин үеийн технологийг ашигласан байх шаардлагатай.  Хэрэв гэр хорооллын айлууд нэгдээд шинэчилсэн төлөвлөлтөд орохыг хүсвэл төвийн ч бай, өөрийн эх үүсвэрээр ч бай цэвэр бохир дулааныг нь улсын зардлаар шийдэж өгөх боломжтойг хотын захирагч Э.Бат-үүл хэлсэн байгаа. 
Барууны өндөр хөгжилтэй орнууд байшин, бетон хийцээс татгалзаад эрүүл, эко гэх тодотготой зүйлд тэмүүлэн эргээд гэр сууцыг судлан хөгжүүлэн амьдарч эхлээд байхад бид заавал яагаад байр сууц гэж явж байгаад эргээд гэрээ санах ёстой гэж. Цаг хугацааг товчилж, урдаас нь угтья л даа. Бидэнд боломж илүү их байгаа нь ойлгомжтой.

          Дээрх зургууд дахь гэрийн тухай бичлэгийг уншаад зарим хүмүүс бид дандаа хоцрох юмаа гэсэн байсан. Бас тийм ч хоцорчихоогүй гэж бодож байна. Америкт үйлдвэрлэдэг гэрийн хувьд гадна дулаалга, модны боловсруулалт гээд харьцангүй hi-tech ашигладаг юм байна. Үнийн хувьд 4500-12000 ам.доллар. Тэгэхээр чинь 3н өрөөтэй байрнаас 3н өрөөтэй гэр нь (шугам шүлжээг улс даана гэж үзвэл) 10 дахин хямд болж байна гэсэн үг байна. Бид илүү хямд ч хийж болох юм. 
       Тэгэхээр бидний хувьд гэрийнхээ ерөнхий онцлогийг ( 2-c дээш баганатай, тооно болон унины хийц, хээ угалз) алдагдуулалгүйгээр нано дулаалга ашиглан, өндөрлөж, хэмжээг томосгох, өрөөнд хуваагдах боломжтой болгосноор заавал бетонон байшин гээд байх шаардлагагүй мэт санагдна. Ингэхдээ аль болох эко, сэргээгдэх эрчим хүч зэргийг ашиглахыг чухалчлах хэрэгтэй. 

     Тэгээд жинхэнэ утгаараа модерн гэр хорооллыг бий болгох юмсан. Ямар ч байшин байхгүй..дан дугуй цагаан гэрүүд..ногоон байгууламж, зам талбай, дотроо цэвэр бохиртой, хашаандаа бассейнтай, арын цэцэрлэгтэй...Тэгвэл ямар гоё харагдах бол. 

 

        Дэлхийн хаана ч байхгүй орчин үеийн нүүдэлчдийн онцлогийг харуулсан хотжилтын бүс. Бид дэлхий дээрх сүүлчийн нүүдэлчид, бид хотод сууришсан ч гэсэн өөрсдийн онцлогтой хотжилтын хэв маягийг үүсгэж чадсан тэрнийгээ яагаад сайжруулаад аваад үлдэж болохгүй гэж. Ингэж чадвал бид сүүлийн нүүдэлчид гэдэг нэрээ хадгалан хойч үедээ үлдээж болно. 
        Би архитектор хүний хувьд гэр хорооллыг ингэж шинэчлэвэл гадаадын жуулчдад ч, бидний бахархал болсон үндэсний орон сууцны архитектурын хувьд ч, дэлхийн эко чиг хандлагын хувьд ч.. магадгүй энэ шинэ гэр хороолол нь( гол нь эко, сэргээгдэх эрчим хүч зэргийг ашиглах) дэлхий дээрх хотжилтын жишиг эко бүс болон алдарших бус уу...
       Миний бие хувь хүнийхээ хувьд Архитектурын Fusion стилийг илүүтэй сонирхдог болохоороо ч тэр үү уламжлалыг орчин үетэй холин гэр хорооллоо модерн гэр хороолол болговол сайхан даа гэж бодож байж болох юм. 
      Харин угшигч та, залуу үеийнхэн та бүхэн энэ талаар ямар бодолтой байна? Би лав гэр яаж ч сайжирсан суухгүй дэг гэж бодож ч байж болох юм..юу гэж бодож байгаагаа бичээрэй.
      Харин таалагдаж байвал, санаа нийлж байвал бидний олон нийтийн блогт байгаа энэ бичлэгийг бусад Монголчууддаа тараан санал бодлыг нь сонсоход хувь нэмрээ оруулаарай. Бичлэгийн эх сурвалжыг буюу манай блогийг дурдахыг хүсье. ( илдэв хов жив Share хийж байснаас айн ;0)

 

Зургийн эх сурвалж: www.google.com
Мэдээллийн эх сурвалж: www.en.wikipedia.org
www.mn.wikipedia.org

Бэлтгэсэн: 
Mongol style админ BA
Бидэнтэй хамт байгаарай.
www.momgol-style.blogspot.com
www.mongol-style.mn

Read More